Bữa tiệc ly – Tập truyện ngắn hay của Lê Hoài Nam

Bữa tiệc lyTập truyện ngắn hay của Lê Hoài Nam

                                                                           Sơn Đông

buatiecly 2 Bữa tiệc ly   Tập truyện ngắn hay của Lê Hoài Nam

             Nghe người bạn giới thiệu và rồi tôi cũng đã có tập truyện ngắn “Bữa tiệc ly” của nhà văn Lê Hoài Nam (Nxb Phụ nữ, quý 1 năm 2014). Đọc xong gần nửa tháng nay, tôi cứ bị ám ảnh, tâm trạng xao xuyến vì tập truyện khá hay của anh. Với 15 truyện ngắn, đa phần khai thác đề tài lịch sử và tôn giáo, chỉ có 2 truyện viết đề tài hiện đại. Cảm ơn tác giả đã cho tôi có điều kiện tiếp cận với một số vấn đề của lịch sử ở tầm mức cao sâu, nhờ sức mạnh của nghệ thuật văn chương. Xưa nay những chuyện về Đức Giêsu, Lêonardo da Vinci, Nguyễn Ánh, Trương Phúc Loan, Nguyễn Trường Tộ… và nhiều nhân vật lịch sử nữa, tôi cứ mang máng. Sau khi đọc các truyện trong tập “Bữa tiệc ly” tôi mới vỡ lẽ ra khá nhiều điều thú vị. Các truyện ngắn trong tập, về cơ bản hầu như trung thành với các giai đoạn và nhân vật lịch sử, nhưng không mang tính sao chép khô khan, bởi nhà văn đã thổi tâm hồn vào đó một cách sáng tạo, khiến sự kiện trở nên lấp lánh, nhân vật có vóc dáng, hồn vía, cuốn hút người đọc. Lê Hoài Nam có cách viết rất riêng, văn phong thâm trầm mà sáng sủa, cấu tứ chặt, thoát ý, từ ngữ hợp lý cho từng nhân vật, trong từng hoàn cảnh, trạng huống, không ám tả hay là hoa mỹ sáo rỗng. Cụ thể trong từng trường hợp, anh căn cơ tiết chế vừa “đủ muối cho canh” đúng như sự diễn tiến tâm sinh lý của họ, rất khó tìm từ ngữ khác, ý khác thay thế. Khi anh viết về vấn đề gì đó, tôi luôn cảm như chính anh đã hóa thân, thành người trong cuộc. Lúc này đang là một con chiên ngoan đạo, một vị linh mục mẫn cán nhân từ, lúc khác anh lại như một ông tướng tả xung hữu đột giữa chiến trận binh đao, lại có lúc anh hiện diện như một nông dân mộc mạc, lấm láp nơi vùng đồng bằng châu thổ! Hơi thở trong truyện rất “thơm” mùi thực tiễn của cỏ cây hoa lá chim muông, đề tài lịch sử cách đây vài trăm năm mà chừng như có sức lan tỏa, soi rọi nóng hổi tới ngày hôm nay. Phong phú đa dạng, mỗi truyện một cốt, nhân vật đủ loại, mỗi loại một tính cách, một lối nghĩ, một cách nói. Nhiều truyện, có sự gia giảm tình tiết mà vẫn tạo cho độc giả cảm giác không thể hư cấu. Không có dấu hiệu của một người quan liêu, đứng xa quan sát để rồi đặt bút viết một cách phiến diện, võ đoán, áp đặt! Tác giả luôn tạo dựng được những điểm nhấn, chấm phá bất ngờ tự nhiên, làm người đọc vỡ òa “té ra lại như thế”. Chính vì thế, tôi đã bị tập truyện cuốn hút, đọc xong truyện trước lại muốn đọc ngay truyện sau, cứ mải mê đọc hết. Truyện nào cũng gây dấu ấn đậm nét, hả dạ và thư thái mỗi khi đọc xong. Tôi vô cùng thích thú với các chi tiết, tình tiết về nhân vật Italo Aquilea trong “Bữa tiệc ly” mà Leonardo da Vinci chọn làm người mẫu để vẽ Đức chúa Giêsu, với một vóc dáng bề thế uy nghi thánh thiện nhân từ… Nhưng rồi ít năm sau, với những biến cố xã hội, vô tình Aquilea lại trở thành người mẫu cho Leonardo vẽ Giuda tên bán linh hồn cho quỷ dữ, phản bội Chúa để lấy mấy chục đồng bạc! Triết lý từ tác phẩm toát ra khiến ai ai cũng phải giật mình! Thật là thú vị! Chuyện có vẻ kỳ quái nhưng hay, làm tôi cứ băn khoăn day dứt mãi về kiếp người, về sân khấu cuộc đời. Chỉ với suy nghĩ và ngòi bút của một nhà văn giàu trải nghiệm mới tạo dựng nên một tác phẩm khá độc đáo này, lý lẽ phân minh đầy nể phục. Hay là Nguyễn Ánh – vua Gia Long, một nhân vật từng thử thách nhiều cây bút, nhưng tôi vẫn thích một Nguyễn Ánh – Gia Long trong “Những giọt lệ đỏ thắm” của Lê Hoài Nam. Dưới ngòi bút của anh: nhân vật này vừa là một đại anh hùng vừa là một đại gian hùng. Tác giả tỏ ra rất ngưỡng vọng cái phẩm chất anh hùng, song anh cũng lấy làm xót xa, đau đớn nghẹn lòng trước những hành động tàn bạo gian hùng của nhân vật. Nói cách khác, từ những quan sát tinh tế bề ngoài đến việc mô tả sắc sảo nội tâm nhân vật, ta thấy hiện lên một Nguyễn Ánh anh hùng cái thế, gian manh lẫm liệt, tanh máu chém giết, nhưng cũng phải xiêu lòng trước người đẹp liễu yếu đào tơ nhưng đầy bản lĩnh Ngọc Bình. Có nhà văn nọ từng nói “Tôi rất ngưỡng mộ một kẻ thù đầy hiên ngang khí phách, nhưng tôi cũng rất khinh bỉ một người bạn nhu nhược đớn hèn”. Trong trường hợp này có lẽ nhiều người khâm phục Nguyễn Ánh (mặc dù Nguyễn Ánh là nhân vật lịch sử còn nhiều tranh cãi) và không thể không nổi giận trước Nguyễn Quang Toản – vua Cảnh Thịnh, con trai của vị Hoàng đế anh hùng Nguyễn Huệ – Quang Trung. Hình như nhà văn có ý chỉ ra, triều đại nào cũng vậy, vua cha là anh hùng, vua con kế nghiệp được tài đức vinh quang của vua cha, thế mới là đại phúc cho dân tộc. Còn ở đây, vua cha đại thắng lừng danh, đánh đuổi quân xâm lược ra khỏi bờ cõi, nhưng vua con chỉ biết an nhàn hưởng lạc bỏ bê việc nước việc quân, đam mê tửu sắc bạc tiền, sẽ là căn nguyên của mọi thất bại, sự sụp đổ của vương triều là không thể tránh khỏi. Tôi yêu vị tướng “phức tạp” như Đặng Tất trong “Chuyện tình thời vong quốc”, yêu những nhân sĩ trí thức như Bùi Viện trong “Trời Tây xa lắc”, Nguyễn Trường Tộ, Fukuzava trong “Vĩ nhân thời ốc đảo” bao nhiêu thì tôi càng phẫn nộ vị Phó vương Trương Phúc Loan trong “Dạ khúc quạ kêu” bấy nhiêu. Tên lưu manh cao cấp này, khi hắn ăn chơi phè phỡn với tiền của gái đẹp trong vương phủ, thì bên ngoài những lương dân chết đói đầy đường đầy ruộng. Chết không người chôn, để đến nỗi hết đàn quạ này đến đàn quạ khác bay tới rỉa thây phanh xác – Một kiểu “điểu táng” tự nhiên chăng..? Miêu tả những chuyện khốc liệt, ngòi bút Lê Hoài Nam tỏ ra khá dữ dội. Nhưng khi viết những chuyện trang trọng, văn chương của anh lại thăng hoa bay bổng, khúc chiết. Gruber, một thầy giáo trường làng khiêm nhường mà trở thành một nhân vật huyền thoại trong lĩnh vực nghệ thuật. Nhưng nếu không có một nhân vật thứ hai trong truyện là cha Joseph Mohr, một người tận lực tận tâm với công việc chăn dắt bầy chiên thì Gruber cũng không thể sáng tạo ra một bản thánh ca tuyệt vời đến thế. Có thể nói, truyện ngắn “Đêm Thánh” là một trong những tác phẩm mà nhà văn gửi gắm một thông điệp quan thiết của nghệ thuật: Tác phẩm lớn có khi lại được ra đời trong những hoàn cảnh rất bình dị, rất tự nhiên rất đời thường nếu không nói là éo le của cuộc sống. Ôi, một giáo viên trường làng cùng với một vị linh mục xứ đạo đồng quê, cả hai đều vô danh tiểu tốt, trong một đêm thánh lễ lại làm nên một tác phẩm bất hủ “Đêm thánh vô cùng”, được coi như “Quốc tế ca” trong đêm Giáng Sinh của mọi thời, trên khắp hành tinh. Trớ trêu thay khi Gruber và Mohr đã yên giấc dưới mồ chừng 40 năm sau, người ta lấy tên các nhạc sỹ có tên tuổi khác, ghép vào bản nhạc này của hai ông, rồi in nhân bản bán khắp châu Âu, lan ra nhiều nước thế giới, để thu về lợi nhuận. Số phận những tài năng đích thực đôi khi phải chịu những thua thiệt nghiệt ngã kiểu này. Truyện ngắn này khắc vào tim ta những ấn tượng mạnh mẽ và đớn đau!

Không phải ngẫu nhiên mà Nhà xuất bản Phụ Nữ trân trọng, trang trí bìa và ma-két rất đẹp rồi cho xuất bản tập “Bữa tiệc Ly”. Tôi nghĩ có lẽ bởi trong tập có những nhân vật nữ được tác giả xây dựng rất thành công. Dưới ngòi bút của Lê Hoài Nam, Maria với những phẩm chất tuyệt vời (cùng với Giuse và Giêsu) xứng đáng là ba vị thánh lớn của đạo Thiên Chúa. Lê Thị Ngọc Bình trong “Những giọt lệ đỏ thắm”, Đặng Thị Thúy Hạnh trong “Chuyện tình thời vong quốc”, kể cả nhân vật Nisư trong “Chuyến du xuân của Hoàng đế”, bà Minh Đức thái phi trong “Vương phủ đàng trong” đều là những nhân vật nữ ấn tượng và ám ảnh. Mỗi người một số phận, một tính cách, một vẻ đẹp. Họ chỉ có chung một điểm lớn: Dù phải sống trong hoàn cảnh khó khăn nghiệt ngã nào họ cũng không đánh mất phẩm chất cao vời của những người phụ nữ Việt Nam truyền thống và có giáo dục.

Lê Hoài Nam biết cách chọn giọng văn cho từng nhân vật, nên có khi chỉ bằng vài ba nét tả nhân vật ấy đã hiện lên không lẫn với ai. Tập truyện của anh là một xi-ri nhân vật đặc sắc. Mỗi truyện một cốt, một lối diễn đạt, nhưng cả tập vẫn mang một nguồn cảm hứng chủ đạo: Anh muốn cung cấp những hiện tượng lịch sử, tôn giáo, kể cả những tác phẩm lấy đề tài hiện đại, theo cách nhìn, cách nghĩ của riêng anh, một cách nhìn tích cực, mới mẻ và nhân văn tới độc giả.

Để ý kỹ các truyện của Lê Hoài Nam, dù ở một dạng thức tiếp cận nào tôi vẫn thấy không bị trùng, cách hành văn cũng như sử dụng ngôn từ vừa thoáng vừa chặt, khép mở đúng lúc. Mỗi một truyện là một gam mầu mới, về cả chất lẫn lượng. Sức sáng tạo công phu, thể hiện độ dày từng trải của một nhà văn đọc nhiều, dầy công tích lũy. Chứng tỏ tác giả là con người lăn lộn nhiều với cuộc sống, với văn trường, chuẩn bị đủ đầy về kiến văn, để giờ viết chắc tay hơn hẳn những tập truyện ngắn trước đây của chính anh.

Ngày nay người ta dường như quay lưng với văn hóa đọc, nghiêng về văn hóa nghe, nhìn. Viết truyện hấp dẫn, lôi kéo được tình yêu, lòng mến mộ của công chúng, thiết nghĩ cũng hơi “bị khó”. Thế mà tôi lại say sưa với tập truyện “Bữa tiệc ly”! Rõ ràng những tác phẩm văn chương có giá trị vẫn còn đất sống. Cách đây mấy tháng, tôi đã đọc tập tản văn “Sơn ca trong bụi cỏ” của Lê Hoài Nam, do nhà xuất bản Kim Đồng in cho thiếu nhi các dân tộc, cho học sinh vùng sâu vùng xa, tôi cũng đọc nó một cách say mê và tôi nghĩ cuốn sách có độ dầy khiêm tốn ấy lại được nhà nước tài trợ in tới 35.000 bản không phải là không có cơ sở. Thực lòng mà nói người lớn đọc cũng thích, chứ không riêng với trẻ em.

Có một điều nhỏ muốn trao đổi vơi nhà văn rằng, trong truyện “Dạ khúc quạ kêu”, theo tôi đoạn kết cứ để Trương Phúc Loan mây mưa hoan lạc với người đẹp họ Mai trong căn phòng đủ tiện nghi ở dinh thự riêng của ông ta tại xã Phấn Dương cho thỏa cơn dục vọng của một kẻ quyền cao chức trọng tham nhũng đồi bại – Ngoài trời thì hết đàn quạ này đến lớp quạ khác thay nhau kêu, như một dạ khúc bi thương rỉa thịt người chết đói. Tạo ra một nghịch lý tương phản dội vào tâm can người đọc, truyện sẽ có hiệu quả cao hơn là cái kết có hậu bằng cách sử dụng quân Tây Sơn san phẳng nhà họ Trương để hả lòng hả dạ dân nghèo. Đó là cách nghĩ rất cá nhân của tôi về một truyện trong tập. Còn lại, “Bữa tiệc Ly” là một tập truyện rất đáng đọc, và chắc chắn được nhiều bạn văn yêu mến.

Hà Nội, 05 tháng 2 năm 2014

Cùng Danh Mục :

Liên Quan Khác

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>